W Świecie Mrówek

Drugi raz w swojej karierze zawodowej Bronisław Z. nauczyciel z ponad dwudziestoletnim doświadczeniem czuł, że nie postępuje zgodnie z wewnętrznym „Ja”. Wiele lat temu konflikt pomiędzy stawianymi przed nim oczekiwaniami a przekonaniem, że nie podąża we właściwym kierunku spowodował zmianę jego kariery. Początkowo odpowiednio z uzyskanym wykształceniem podjął pracę w dużej kompani jako dyrektor jednego z działów. Młody, ambitny ekonomista szybko awansował na stanowisko zastępcy prezesa pozyskując tego ostatniego zaufanie i sympatię. W krótkim czasie obeznany z kulisami wewnętrznej, nieoficjalnej struktury życia zarządu stopniowo tracił nie tylko zapał do powierzonych mu obowiązków, ale również wiarę w słuszność podejmowanych kroków. Zwlekając z podjęciem decyzji głownie z powodu obaw głębszych jej konsekwencji nie spostrzegał ewentualnych pozytywnych rezultatów. Strach rozrastał się systematycznie w postaci nieprzespanych nocy, przyspieszonym biciu serca, bólach żołądka i braku apetytu.

W trzecim roku kariery administracyjnej został zaproszony na bal noworoczny do jednej ze szkół podstawowych, którą kompania w jakiej pracował wspierała finansowo. W obszernej sali gimnastycznej zgromadzili się nauczyciele, uczniowie oraz rodzice. Dzieci w kolorowych kostiumach przygotowanych podczas lekcji były najbardziej przejęte wydarzeniem. Szczególnie te najmłodsze zwróciły uwagę Bronisława Z.

Żonaty od kilku lat i w obecnym momencie bezdzietny nadal boleśnie odczuwał stratę syna. Dziecko urodziło się z poważną wadą serca i po kilku trudnych miesiącach opuściło rodziców. Będąc osobą nową i jeszcze nie przedstawioną dla grona zgromadzonych wzbudzał szczególne zainteresowanie. Oczekując na rozpoczęcie uroczystości wdał się w rozmowę z kilkoma uczniami stojącymi w pobliżu. Poczynając od pytań o imię, funkcję i przyczynę obecności w szkole dzieci posuwały się w swojej ciekawości znacznie dalej. Jaki rozmiar butów nosi? Czy ma daleko do pracy a może ma dziewczynę albo żonę? Chcąc uniknąć niektórych odpowiedzi Bronisław odwrócił ich uwagę od swojej osoby kierując na poszczególnych uczniów. Czy sami przygotowali kostiumy a może przy pomocy rodziców lub rodzeństwa? Czy lubią koty i psy? Jaki smak lodów kojarzy im się z latem? Uroczystość rozpoczęła się z opóźnieniem, skończyła znacznie później niż przewidywał. W drodze do domu, zmęczony całodziennym dniem pracy doznał nowego dla siebie uczucia. Wyobraził siebie jako pisklę zamknięte w skorupie jajka. Przygotowujące się stopniowo do wydobycia się z jej ograniczeń aż do przełomowego momentu, kiedy pozostanie w niej staje się niemożliwe do zniesienia. Pierwsze pęknięcia sferycznej struktury są najtrudniejsze. Kolejne łatwiejsze, ostatnie silne uderzenie przełamuje ją na dwie części. Pisklę będące do tej pory integralną częścią jajka zaczyna istnieć jako jednostka sama w sobie.

Akt pierwszy kariery zawodowej Bronisława Z. został zakończony. Kurtyna opadła. Obawa przed niepowodzeniem i opinią innych utrudniała mu podniesienie kurtyny przed rozpoczęciem aktu drugiego. Zdając sobie sprawę, że czas spędzony na obawy jest czasem straconym a najskuteczniejszym sposobem na ich pokonanie jest podjęcie działania, z nowym rokiem akademickim rozpoczął studia na wydziale pedagogicznym tegoż samego uniwersytetu, gdzie studiował poprzednio. Kierunek – nauczanie w klasach młodszych szkoły podstawowej, ze szczególnym uwzględnieniem przyrody. Nadal pracując zawodowo w nieco limitowanych godzinach był w stanie finansowo wspierać rodzinę. Najwięcej przyjemności sprawiały mu wizyty w szkołach w ramach obowiązujących praktyk. Do każdej przygotowywał się w ten sam sposób jak do wyjątkowego przyjęcia. Będąc nadawcą entuzjazmu, pozytywizmu i wyrozumiałości stawał się odbiorcą tych samych emocji. A będąc źródłem głębokiej wiedzy uzyskał respekt i szacunek.

Do zadania postawionego przed nim obecnie Bronisław miał ambiwalentny stosunek. Z jednej strony lojalny do przełożonych nie chciał przeciwstawiać się ich decyzjom. Z drugiej strony opierając się na zasadach krytycznego myślenia zadawał sam sobie szereg pytań a odpowiedzi prezentowały się jako sprzeczne z założeniami władz oświatowych jak również były nośnikiem nie tylko edukacyjnych treści. Bronisław wiedział, że populacja mieszkańców ziemi zwiększa się systematycznie z roku na rok. Był to fakt statystyczny nie poddawany dyskusji. Związana z nim obawa dotycząca zabezpieczenia wystarczającej ilości żywności dla wszystkich budziła poważne wątpliwości. Według obserwacji Bronisława ilość żywności na rynku światowym znacznie przerastała zapotrzebowanie na nią. Problemem była jej nieefektywna dystrybucja jak również poważne straty na drodze od producenta do konsumenta. Poczynając od nieefektywnej gospodarki gruntami rolnymi, limitowaną różnorodnością kultywowanych plonów po straty w transporcie oraz niemożność udostępnienia produktów nie użytych do przetwarzania tym którzy by mogli je spożytkować, kończąc na wielkości porcji w większości restauracji przekraczających możliwości konsumpcji klientów; w tych zakresach należało szukać sposobów właściwego gospodarowania żywnością. Głębokie konsekwencje niewłaściwego uprawiania ziemi rolnej budziły jego niepokój. Pozostałe do uprawy kilkadziesiąt lat, może około 30, należało według niego rozważnie wykorzystać. Jeśli społeczność ludzka nie zareaguje natychmiast ziemia przestanie produkować efektywnie żywność z ziaren do niej wrzuconych ze względu na jej niską jakość. Powyższe dywagacje spowodowała treść filmu, projekcja którego miała odbyć się na lekcji przyrody. Bronisław obejrzał go kilkakrotnie i miał w stosunku do jego treści głębokie zastrzeżenia. Podzielił się nimi z dyrektorem szkoły podczas jednej z rozmów. Stanowisko przełożonego było jednoznaczne i nie podlegające żadnym weryfikacjom. Film powinien być przedstawiony uczniom w terminie.

Na początku lekcji przyrody Bronisław w sposób jak najbardziej przystępny wprowadził uczniów klasy trzeciej w temat jaki był poruszany w filmie:

- Otóż jak wiecie ludzi na ziemi jest coraz więcej i więcej. Z czym wiąże się poważny problem poprawnego wyżywienia wszystkich. Specjaliści i naukowcy zdając sobie sprawę z istoty problemu proponują jego stopniowe i łagodne rozwiązanie. Film jaki za chwilę obejrzycie ilustruje je na przykładzie życia mrówek.

I w tym momencie rozpoczęła się projekcja krótkometrażowego, rysunkowego filmu.

Kamera wprowadza widza do wnętrza mrowiska, gdzie każda mrówka ma do dyspozycji oddzielne pomieszczenie, powiedzmy w kryteriach ludzkich - pokój. W jednym z nich mrówka w starszym już wieku leży samotnie na łóżku. Do pokoju wchodzi zespół pielęgniarzy i lekarz. Wydaje się typowa wizyta u osoby starszej lub niedomagającej. Po krótkich oględzinach lekarz oznajmia dyspozycję zabrania mrówki do szpitala. Z rozmowy wynika, że wiek mrówki nie prognozuje skutecznej poprawy je zdrowia. Czas i wysiłek poniesiony w pewnym sensie jest stracony. Miejsce przez nią zajmowane może być lepiej i produktywniej wykorzystane. Musi je udostępnić młodszej i silniejszej mrówce. Starsza mrówka zdając sobie sprawę z faktu, że zostanie bezpowrotnie wyeliminowana z mrowiska bez jej zgody, protestuje. Będąc już na podniesionych wysoko noszach przesuwających się przez drzwi prowadzące na korytarz, kurczowo chwyta się framugi.

W tym momencie dziewczynka siedząca w pierwszym rzędzie płacząc zakrywa oczy rękami:

- Nie chcę tego dalej oglądać - woła.

Bronisław zatrzymuje projekcję filmu. Cisza nabrzmiała wątpliwościami, strachem i cierpieniem wypełnia przestrzeń klasy.

- Nie martw się, mrówki tak nie postępują a wręcz przeciwnie ratują każdego osobnika gatunku w sytuacji zagrożenia – mówi chłopiec siedzący obok płaczącej dziewczynki.

- Skąd wiesz? – pyta jeden z uczniów w ostatnim rzędzie.

- Widziałem na Internecie. Mrówkę zaplątaną w pajęczynę uratowało kilka innych mrówek. Zabrało im to wiele czasu i kosztowało sporo wysiłku, ale nie pozostawiły jej samej. Tak nie dzieje się w świecie zwierząt, wiem z pewnością. To tylko ….

Konkluzja tak oczywista, ale nie wypowiedziana nie zaistniała. Bronisław świadomy jej konsekwencji zabrał głos:

- Wrócimy do tej rozmowy w przyszłym tygodniu – a patrząc na ścienny zegar, dodał – dziś nie pozostało za wiele czasu do zakończenia zajęć.

Po pozorem zaległości w przygotowaniu się do następnego dnia w szkole zamknął się w domowym biurze. Dla rodziny nie była to sytuacja wyjątkowa a wręcz przeciwnie niejednokrotnie przyczyna do żartów. Wszyscy bowiem nauczyciele pracujący w szkolnictwie nawet z tak dużym doświadczeniem jak on, poddawani byli procesowi ciągłej i nieprzestałej edukacji. Będąc sam na sam z sobą Bronisław myślał dwukierunkowo, z jednej strony z pozycji uczniów z drugiej osób tak zwanych seniorów. Dzieci nie decydują czy mają zaistnieć w naszej rzeczywistości, to my dorośli podejmujemy mniej lub bardziej świadomą decyzję. Jak również szereg innych, wybór szkoły, programu nauczania czy nauczyciela. Oczekiwania są wysokie - pełne podporządkowanie się i współpraca. Tak zwani nieprzystosowani dostają odpowiednią etykietę (podstawą jest diagnoza i ewaluacja), receptę na usprawnienie (specjalne ćwiczenia i terapia). Protesty raczej nie są dobrze widziane a strajki dzieci nie mają miejsca w wyobraźni dorosłych. Seniorzy powracają niestety do tego samego punktu tracenia możliwości decydowania o swojej przyszłości czy ostatnich dniach powolnego odchodzenia do miejsca skąd przybyli X albo Y lat temu. Dorośli ponownie decydują za nich dla ich własnego (seniorów) dobra. Czy mają prawo do bólu i cierpienia ostatnich momentów? Czy w imię współczucia i litości należy im pomóc i je skrócić? Cóż warte jest życie bez porażek, upadków i cierpienia jako elementów oczywistych naszej egzystencji?

Tym razem poczucie, że nie postępuje zgodnie z wewnętrznym „Ja” było tak silne, że Bronisław wiedział dokładnie jakie kroki powinien podjąć. Następnego dnia na biurku dyrektora położył prośbę o umożliwienie mu przejścia na wcześniejszą emeryturę. Czekając na formalną decyzję pracował nadal w bardzo okrojonym wymiarze godzin aż do dnia, gdy włożył swoje personalne rzeczy do kartonowego pudełka i po raz ostatni przekroczył terytorium szkoły.

Odczuwał obawy co do swojej przyszłości, ale zmieniając kierunek myśli i koncentrując się na przyszłości dzieci natychmiast o nim zapominał.

- Co jest najważniejsze w moim życiu, co daje mu sens? – zapytał sam siebie. Odnalezienie odpowiedzi w zakamarkach uczuć i myśli zajęło mu kilka dni a przecież był to tak oczywiste: „Służyć innym”. Poczynając od kręgu najbliższych osób aż do tych, którzy mogą nie mieć twarzy, imienia lub nazwiska, ale mogą skorzystać z doświadczenia czy rady. Jak wiadomość wysłana w przestrzeń mogąca dotrzeć do tych którzy są otwarci na nią.

Z pomocą kolegów i znajomych Bronisław Z. zagłębił się w świat Internetu. Odkrył tegoż nieograniczone możliwości, słabości i niebezpieczeństwa. Strona internetowa stanowiła jego wizytówkę, Facebook kanał wizualnej i fonicznej komunikacji, videa do prezentowania punktów widzenia, doświadczeń i intelektualnego dorobku zaproszonych gości. Wszystko mając na uwadze świadome i odpowiedzialne kształtowanie głównie tych najsłabszych, bo najmłodszych. Z pewnym wysiłkiem udało mu się wynegocjować kilka godzin lekcyjnych w tygodniu w pobliskiej szkole jako nauczyciel przyrody, co umożliwiło mu utrzymanie ciągłego kontaktu personalnego ze środowiskiem szkolnym.

Wiara, że służyć innym jest najistotniejszym celem naszego istnienia, przesłaniem zakodowanym w każdym z nas, nigdy go nie opuściła. Strach i obawy przetransformowane na działanie, nie miały bez jego pozwolenia prawa wstępu do emocji i myśli. Radość czerpana z możliwości ochrony dzieci jako najwrażliwszej tkanki społecznej wymagającej protekcji silniejszych czyli dorosłych była źródłem energii, zapału i motywacji.

Maria M.
MariaM7@mail.com